دوشنبه  07 فروردين 1396 
[ هفته نامه پنجره شنبه ها بر روی کیوسک مطبوعات شهر تهران ]    
شماره مجله 287 >> سیاسی >> شماره صفحه مجله 61
نگاهی به آثار هنری منتشر شده درباره اربعین
برای اربعین خلق اثر کنیم
نويسنده : امیرمحمد ناصحی

آن‎طور که تاریخ می‎گوید «پیاده‎روی اربعین» یک رسم و سنت قدیمی است. سنتی که ائمه معصومین (علیه‎السلام) و بزرگان دین ما، بار‎ها درباره عظمت فضیلت آن صحبت کرده‎اند. فضیلتی که در سال‎‎های حکومت رژیم بعث بر عراق، رسیدن به آن میسر نبوده و حالا بعد از آزادی کشور عراق از رژیم بعث دوباره در اختیار شیعیان قرار گرفته است. آنقدر که حالا چند سالی است مردم از سراسر دنیا همراه و هم‎ قدم می‎شوند تا به سفری بروند که شبیه هیچ سفری نیست، می‎روند تا اربعینشان را کنار حرم حضرت اباعبدالله الحسین (علیه‎السلام) بگذرانند. 
این آیین می‎تواند برای ما فرصت فرهنگی مناسبی محسوب شود. فرصت فرهنگی که به خلق آثار هنری ارزشمند، ارائه آثار هنری دینی، فرهنگ‎سازی‎‎های مناسب برای جامعه و همچنین جامعه هنری بینجامد. پیاده‌روی اربعین به‎عنوان یک ظرفیت مهم سال گذشته با رویکرد فرهنگی مناسبی از سوی حجت‎الاسلام شهاب مرادی که مدیریت سازمان فرهنگی و هنری شهرداری را هم بر عهده داشته است، روبه‎رو شد و پیشنهاد ساده ایشان و عملی شدنش نشان داد، این آیین چه ظرفیت فرهنگی ویژه‎ای دارد. 
در این طرح که «یک نذری ساده» نام داشت، با مشارکت شهروندان و به نیابت از مادران شهدایی که کربلا را ندیده‎اند، نذورات مردمی در دو بخش نقدی و اقلام، برای تهیه یک نذری ساده (آجیل مشکل گشا) برای زائران پیاده‌رو نجف تا کربلا در اربعین حسینی جمع‎آوری شد. 
 حجت‎الاسلام مرادی درباره این طرح گفت: راهپیمایی نجف تا کربلا از نظر تعداد جمعیت و احساس و عواطفی که در آنجا به‎وجود می‎آید، مهم‎ترین رویداد جهان اسلام است. در زمان طراحی این برنامه به‎نظرمان مهم‎ترین گروهی که جای‎شان در کربلا خالی بود و نتوانستند به این سفر بروند، مادران شهدا بودند. به همین دلیل این نظر به نیابت از مادران شهدایی که کربلا نرفته‎اند، انجام شد. 
او مهم‎ترین پیام فرهنگی این طرح را یادآوری نعمت امنیت در ایران و عراق به برکت خون شهدا دانست و افزود: زائران و هم‎چنین افرادی که راهی این سفر نیستند، زمانی که این خبر را می‎شنوند و از این برنامه مطلع می‎شوند، ناخودآگاه به یادشان می‎ماند که رفتن به کربلا و امنیتی که امروز در ایران و عراق است، مدیون خون شهدا و صبر پدران و مادران شهداست. 
در این طرح هیچ هزینه‎ای از سوی نهاد خاصی انجام نشد و مردم با استقبال گسترده‎ای در آن مشارکت کردند. این موضوع هم دوباره ظرفیت فرهنگی گسترده این آیین را به مسئولان یادآوری کرد و نشان داد که باید برای بهره‎برداری از این دریای بزرگ برنامه‌ریزی‎‎های جدی انجام داد. 

خلق اثر؛ کلیدی‎ترین مسئله 
اولین و مهم‎ترین مسئله خلق اثر است. هنرمندان بسیاری هر سال راهی این سفر معنوی می‎شوند و مسیر مرز ایران تا کربلا را با پای پیاده قدم به قدم طی می‎کنند. اگر از قبل برای حضور هنرمندان در این سفر معنوی برنامه‎ریزی انجام شده و با آن‎ها درباره خلق اثر مذاکره شود، قطعا اتفاق خوبی رخ می‎دهد. سفرنامه‎‎های بی‎نظیری از این سفر خاص منتشر می‎شود و سینماگران و فیلمنامه‌نویسان هم می‎توانند با مشارکت در کنار یکدیگر آثار خوبی تولید کنند. 
هرچند تا‎کنون تعداد زیادی از هنرمندان و اهالی قلم پا به این مسیر گذاشته‎اند، تا‎کنون تنها دو اثر مکتوب درباره این آیین منتشر شده است، یکی «پنجره‎‎های تشنه» نوشته مهدی قزلی و دیگری «ستون ۱۴۵۲» نوشته کیوان امجدیان. 
در «پنجره‎‎های تشنه»، قزلی با کاروانی که قرار است ضریح امام حسین (علیه‎السلام) را از قم به کربلا ببرد همراه می‎شود و رخداد‎ها را ثبت می‎کند. این کتاب ساده و دلنشین پر است از شخصیت‎‎هایی که در زندگی روزمره اطراف ما هستند و می‎شناسیمشان. قزلی همراه با کاروان شهر به شهر و کو به کو می‎رود و از مردمی می‎نویسد که با ضریح حرم امام حسین (علیه‎السلام) دیدار می‎کنند. این کتاب مورد توجه رهبر معظم انقلاب هم قرار گرفت و بر آن تقریظی نوشتند. 
کتاب «ستون ۱۴۵۲» با موضوع خاطرات پیاده‎روی اربعین نوشته کیوان امجدیان است که با مقدمه‎ای از سردار آزادی معاون فرهنگی‎ و اجتماعی سازمان بسیج مستضعفین و سرآغازی از حجت‎الاسلام علیرضا پناهیان در پنج فصل تدوین شده و دربردارنده 72 خاطره ناب و خواندنی از وقایع راهپیمایی عظیم اربعین است. در ضمیمه هر خاطره نیز یک قاب عکس مرتبط با موضوع مرتبط به همان خاطره دیده می‎شود که به قرار گرفتن خواننده در فضایی که آن خاطره اتفاق افتاده است کمک می‎کند. 
در این عرصه تا‎کنون اثر دیگری خلق نشده است، در صورتی که این موضوع می‎تواند بهترین سوژه برای فیلمسازان، مستندسازان، داستان‎نویسان و سایر هنرمندان باشد. ما در‎حالی از این ظرفیت عظیم غافل مانده‎ایم که مدام می‎گوییم در عرصه فیلم‎ها و داستان‎‎های آیینی و خلق آثار مرتبط با هنر دینی دچار ضعف هستیم. 
یک برنامه‎ریزی درست می‎تواند موجی را که راه افتاده و علاوه بر عامه مردم فرهیختگان، هنرمندان و اهالی قلم را هم با خود همراه کرده را به یک جریان تاثیرگذار برای خلق آثار هنری بدل کند. اگر مسئولان فرهنگی از همین حالا برنامه‎ریزی برای کار در این عرصه را آغاز کرده و جدی بگیرند، قطعا می‎توانند گام‎‎های موثری در این مسیر بردارند. 

حضور هالیوود برای مستندنگاری اربعین
آن‌طور که رسانه‎ها اعلام کرده‎اند امسال «کاترین بیِگلو» کارگردان سرشناس آمریکایی برای ساخت فیلم سینمایی «اربعین بزرگ» وارد بصره عراق شد تا برای ثبت لحظه‎‎های ناب، با پای پیاده راهی کربلا 
شود.
کاترین آن بیگلو (Kathryn Ann Bigelow) تنها فرزند مدیر کارخانه‎ رنگ‎سازی در کالیفرنیای آمریکا و همسر پیشین جیمز کامرون، کارگردان سرشناس هالیوود است که می‎خواهد درباره اربعین و پیاده‌روی آن فیلم بسازد. اگر ما برای ساخت این فیلم برنامه‎ریزی کرده و اثر خوبی خلق کنیم مسلما تصویر بهتر و دقیق‌تری از این آیین به جهان نشان خواهیم داد. اما وقتی منفعل هستیم و دیگران وارد این عرصه می‎شوند، نمی‎توان چندان امیدی داشت که نتیجه این فعالیت‎ها خیلی واقعی باشد و تصویر درستی از آیین‎‎های شیعیان ارائه دهد، این موضوع به تجربه هم برما ثابت شده است که اگر خودمان وارد عرصه نشویم، وارد عرصه می‎شوند و به‎جای ما تصویر، تفسیر و تعریف ارائه می‎کنند. 

در مسیر چه کنیم؟ 
در این مرحله از مرحله قبل جلوتر هستیم. سال گذشته گروه‎‎های هنری مختلف در ایستگاه‎‎های مختلف مسیر پیاده روی به اجرای برنامه‎‎های هنری پرداختند. گروه تئاتر مهنا (مرکز هنر‎های نمایشی اسلامی) که از پرمخاطب‎ترین گروه‎‎های تئاتر میدانی در کشورمان محسوب می‎شود، به اجرای نمایشی مذهبی پرداخت 
و مخاطبان این مسیر معنوی را با خود همراه 
کرد