یکشنبه  10 ارديبهشت 1396 
[ هفته نامه پنجره شنبه ها بر روی کیوسک مطبوعات شهر تهران ]    
شماره مجله 287 >> سیاسی >> شماره صفحه مجله 38
گفت‌وگو با سعید اوحدی رئیس سازمان حج و زیارت
سال 93 با رایزنی حاج قاسم هزینه صدور روادید به صفر رسید
نويسنده : امیر عابد

اربعین در پیش است و امسال ستاد دائمی اربعین در وزارت کشور تمهیدات خاصی را برای رفع مشکلات پیاده‌روی سال گذشته اتخاذ کرده است. تصمیماتی که قرار است حمل و نقل به مرز و بعد از پایان مراسم به داخل کشور را تسهیل کند و از طرفی نیز قرار است کمک کند تا امسال بی‎نظمی که سال گذشته در مرز مهران شاهد آن بودیم رخ ندهد. تصمیماتی که منجر به راه اندازی سامانه سماح، اخذ هزینه بیمه، تدارک پارکینگ در مرز‎ها و اصلاح هندسی جاده‎‎های منتهی به سه مرز شلمچه، چزابه و مهران شده است. 
در ارتباط با این تصمیمات و تشریح اقدامات انجام شده توسط ستاد اربعین، کسی جز مهندس سعید اوحدی نمی‎توانست ما را یاری کند. به همین دلیل با رئیس سازمان حج و زیارت به گفت‌وگو نشستیم تا او از تصمیمات ستاد اربعین و چرایی اخذ بیمه از زائران و کلا گران شدن سفر به کربلا در اربعین برای ما بگوید. 

آقای مهندس بهتر است ابتدا از چگونگی راه اندازی ستاد اربعین برای ما بگویید. اینکه چطور شد که یک حرکت مردمی این‎گونه مورد توجه دولت قرار گرفت. 
در سال 92 که اولین سالی بود که در واقع من به‎عنوان رئیس سازمان حج و زیارت منصوب شدم، در موسم اربعین سفری به سه مرز چزابه، شلمچه و مهران داشتم. در آنجا واقعا شاهد یک اتفاق عجیب بودیم. مخصوصا در مرز چذابه که زائران جمع شده بودند و مشکلات عدیده‎ای داشتند. 
مشکلات به حدی جدی بود که من به صراحت عرض می‎کنم که زائر برای تامین آب آشامیدنی خودش هم مشکل داشت. البته تعداد زائران در آن سال اصلا نزدیک به این اعداد و ارقام کنونی نبود. شاید حداکثر تعداد زائران 220 هزار نفر بودند که عمدتا از مرز‎های چزابه و شلمچه از کشور خارج می‎شدند. خوب سفر دوم و سومی همان سال انجام شد و در نهایت تصمیم گرفتیم که در قالب یک قرارداد کلان با بیمه ایران زائران بیمه شوند و هزینه بیمه را خود سازمان حج و زیارت تقبل کند. 
در قالب آن قرارداد همه زائران تحت پوشش قرار گرفتند. سعی کردیم خدمات مرکز پزشکی حج و زیارت را تا جایی که امکان داشت و زمان اجازه می‌داد، بسیج کنیم. ضمن اینکه جا دارد وقتی به آن زمان برمی‌گردیم، تشکر ویژه‎ای از آیت‎الله موسوی جزایری، نماینده ولی فقیه در استان خوزستان داشته باشم که انصافا در آن شرایط سخت همه جا در کنار زائرین بود و مایه دلگرمی آن‎ها می‎شد. 
یادم می‎آید یک روز با ایشان رفتیم به بازدید از مرز شلمچه و چزابه که یکی از مشکلات جدی صف طولانی مقابل شعبه بانک ملی در مرز بود که زائران در حال پرداخت عوارض خروج از مرز بودند. این مسئله سبب ازدحام جمعیت شده بود و در مرز هم مردم گذرنامه‌های‎شان را لب مرز داخل گونی می‎ریختند و می‎انداختند آن سمت مرز تا یک رابط ببرد و ویزا برای آن‎ها بگیرد. 
در این میان یک‎سری گذرنامه‎ها گم می‎شد و مردم تجمع می‎کردند. بودند کسانی که سه تا چهار شب در مرز بدون هیچ پناهگاهی می‎ماندند. آن شب در مرز یک اتاق بحرانی تشکیل شد که معاون سیاسی امنیتی استاندار خوزستان آقای دهقان و من بودیم، همانجا آیت‎الله موسوی جزایری با قدرت تصمیم گرفت تا عوارض خروج از مرز پرداخت نشود تا تراکم جمعیت شکسته شود. 
آن سال جمع‌بندی ما این بود که اربعین یک امر بسیار مقدس است که با توجه به منویات مقام معظم رهبری، احساس تکلیف کردیم تا در این حوزه برنامه‎ریزی کنیم. بنابراین همان سال تصمیم گرفته شد تا ستادی را در سازمان حج و زیارت تاسیس کنیم به نام ستاد دائمی اربعین که این ستاد در همان سال 92 راه اندازی شد. 

یعنی از همان اتاق بحران به ستاد اربعین رسیدید؟ 
استخوان‌بندی ستاد با 9 کمیته شکل گرفت و به‎دلیل اینکه سپاه با ظرفیت و امکانات متعددی در اربعین حاضر بود، یکی از ارکان ستاد را تشکیل داد. جا دارد اسم ببرم از برادر عزیزم حاج علی آقای فضلی که انصافا در قدم به قدم مراحل اربعین آن سال و تشکیل ستاد اربعین در کنار ما بود. 
خوب اربعین تمام شد و بعد از آن جلسات منظم ستاد اربعین تشکیل شد. کمیته‎‎های آن شکل گرفت. کمیته حمل و نقل، کمیته توسعه زیرساخت‎ها، کمیته اسکان تغذیه تدارکات و اعزام، کمیته پشتیبانی مردمی کمیته امنیت و کمیته اطلاع‎رسانی را داشتیم. در سال 93 جانشینی ستاد اربعین با برادرم حاج علی آقای فضلی بود. سه قرارگاه احداث کردیم در مرز‎های مشترک با عراق و به‎صورت قرارگاهی عمل کردیم چون اعتقاد داشتیم عملیات مربوط به این حماسه باشکوه باید جوهر و روح مردمی‎اش حفظ شود. 
رئیس قرارگاه استاندار یا معاون سیاسی استاندار، جانشین قرارگاه فرمانده سپاه منطقه و دبیر قرارگاه مدیرکل حج و زیارت استان بود. احکام این افراد با دو امضای من و حاج علی فضلی صادر شد. احکام صادر و قرارگاه‎ها تشکیل شد. سال 93 اولین سالی بود که شاهد تحول بزرگی در بسیج مردمی و نذورات بودیم. 
در مرز شلمچه 200 موکب و 13 موکب در چذابه و مهران داریم. آن سال نهضت اهدای آب را شروع کردیم با این تعریف که اگر در کربلا نبودیم که قطره آبی به لبان تشنه فرزندان سیدالشهدا برسانیم، در این نهضت بتوانیم به زائران آب برسانیم. یادم هست که آن زمان از مرز‎ها تماس گرفتند و گفتند آب معدنی نفرستید که استان اشباع شده است. این در‎حالی بود که ما سال قبلش در چزابه با بحران آب مواجه شده بودیم. 

برای سال 93 نیز عوارض خروج از کشور دریافت نشد؟ 
نه تنها عوارض دریافت نشد بلکه در هزینه صدور روادید نیز اقداماتی صورت گرفت. جا دارد که از سردار رشید اسلام حاج قاسم سلیمانی هم یاد کنیم که با بزرگواری مسئله اربعین در سال 93 را رصد می‎کردند و با هماهنگی ایشان در واقع موضوع ویزا که حق حاکمیت عراق بود، ابتدا پنج دلار اعلام شد و بعد به یک دلار کاهش یافت و در نهایت نیز یک دلار هم دریافت نشد. با همت حاج قاسم بود که مسئله توقف زائران در مرز به‎خاطر پرداخت یک دلار حل شد. 
در واقع اواخر اربعین سال 93 مردم دیگر بدون روادید به عراق می‎رفتند، ضمن اینکه آن سال هم عوارض خروج با هماهنگی انجام شده دریافت نشد. در این سال هم قرارداد کلانی با بیمه ایران منعقد شد که باز هم حق بیمه زائران را سازمان حج و زیارت پرداخت کرد تا همه زائران تحت پوشش بیمه قرار بگیرند. 

تعداد زائران در اربعین 93 چه تعداد بود؟ 
در آن سال تعداد کل زائران چیزی حدود 700 هزار نفر بود. 

چه شد که ستاد به وزارت کشور منتقل شد؟ 
در سال 94 که ما فاجعه منا را داشتیم و با تاخیر بازگشتیم؛ گرچه بعد از اربعین 93 کار‎ها و جلسات ستاد دائمی اربعین برگزار شده بود و برای اسکان، حمل و نقل و پارکینگ در مرز تمهیداتی اندیشیده شده بود، بیمارستان‎‎های صحرایی متعدد که هوا فضای سپاه در مرز و عمق خاک عراق ایجاد کرده بود، تصمیم گرفته شد ستاد دائمی اربعین از سازمان حج و زیارت و بعثه مقام معظم رهبری به وزارت کشور منتقل شود.  خب وزارت کشور امکانات بسیار زیادی در اختیار دارد و نگاه به ستاد، نگاه ارتقایی بود چون در دو استان ایلام و خوزستان همه امکانات از نیروی انتظامی گرفته تا بسیج مردم در اختیار وزارت کشور بود. ما هم اعتقاد داشتیم که فقط اتاق فرماندهی به وزارت کشور منتقل شده و باید تمامی امکانات در اختیار ستاد قرار گیرد. 
در موسم اربعین 93 و بعد از آن ما توانستیم تعداد گیت‎‎های گذرنامه داخل عراق را به 100 گیت در هر مرز برسانیم چون زیرساخت‎‎های ما در مرز توسعه خوبی پیدا کرده بود اما در مقابل زیرساخت‎‎های عراق تناسبی با آن نداشت. لذا با هماهنگی مرزبانی عراق این پروسه با سرمایه‎گذاری سازمان حج و زیارت در مرز‎های مهران و چزابه و در مرز شلمچه با پشتیبانی منطقه آزاد اروند انجام شد. 
برای اربعین 94 با توانمندی وزارت کشور جلسات ستاد اربعین در همان زمان کوتاه با حضور شخص وزیر کشور برگزار شد تا ما در اربعین آن سال شاهد افزایش جدی زائران شدیم. در سال 92 حدود 220 هزار زائر، در سال 93 حدود 700 هزار زائر که در سال 94 رسید به یک میلیون 450 هزار زائر. 

این عدد یک میلیون و 450 هزار نفر، شامل افرادی هم می‎شود که بدون روادید وارد خاک عراق شدند؟ 
پس از یکی دو روز کنترل مردم در مرز مهران به علت تراکم زائران و حضور زائرانی که امید داشتند در مرز ویزا تامین کنند، عده‎ای بدون ویزا عبور کردند اما آماری که من الان اعلام کردم، آماری است که ناجا هنگام بازگشت زائران و بعد از ثبت مشخصات آن‎ها اعلام کرده است. بنابراین حدود یک میلیون 450 هزار نفر از مرز عبور کرده بودند. در سال 94 نیز عوارض خروج دریافت نشد و زائران توانستند به راحتی وارد عراق شوند. 

عمده مشکلات ما در اربعین 94 مربوط به چه مسائلی می‎شد؟ 
در سال 94 آن اقدامی که در دو سال گذشته سازمان حج و زیارت انجام داده بود، این‎بار وزارت کشور انجام داد و همه زائران را با هزینه خود، بیمه کرد. ابتدا باید بدانیم که وقتی می‎خواهیم امکانات را برای یک میلیون 450 هزار زائر فراهم کنیم، خروج این افراد در یک بازه سه هفته‎ای انجام می‎شود. اما زائرانی که مسیر رفت را به شوق زیارت حرم امیرالمومنین و سیدالشهدا طی کرده‎اند، هنگام بازگشت علاقه دارند تا زودتر به خانه خود بازگردند. 
از طرفی هم زائران ما در هنگام برگشت و استفاده از وسایل حمل و نقل اختیاری ندارند و عراقی‎ها معمولا زائران را مستقیم به مرز مهران می‎رساند، شاهد آن بودیم که 70 درصد زائران از مرز مهران باز می‌گردند که ما را دچار مشکلاتی از جمله تراکم جمعیت در مرز و تامین امکانات حمل و نقل از مرز به داخل کشور است. بسیاری از مرز‎های چزابه و شلمچه خارج شده و از مرز مهران وارد کشور شده بودند. 
بنابراین یکی از مشکلات اصلی ما در سال گذشته برگشت زائران به شهر‎های خود بود، در حوزه تامین پارکینگ سال گذشته مشکل داشتیم. فضا‎هایی اختصاص پیدا کرد با شرایط جوی و بارنگی که رخ داد، خودرو‎ها در گل فرو رفته بودند و هنگامی که زائران به کشور بازگشتند، باید با تراکتور خودرو را از گل خارج می‎کردند که بعضا موجب آسیب به خودرو‎ها هم شده بود. در کنار این موضوع زائران باید مبلغی را نیز به راننده تراکتور پرداخت می‎کردند تا خودرو را از گل بیرون بکشد. 

برای سال 95 چه اقداماتی انجام شد تا دیگر شاهد بروز مشکلاتی که اشاره کردید نباشیم؟ 
ستاد اربعین سال 95 بلافاصله بعد از اربعین 94 جلسات خود را آغاز کرد و به آسیب‎شناسی پرداخت. چند تصمیم جدی گرفته شد. اول اینکه در کمیته توسعه زیرساخت‎ها اقدامات فوری و جدی انجام شود. به‎ویژه در مرز مهران تصمیم گرفته شد تا راهنمایی و رانندگی که گلوگاه‎‎های ترافیکی را شناسایی کرده بود، اقدام به اصلاح هندسی جاده کند و مسیر را باز کنند. پایانه شلمچه امسال به بهره‎برداری می‎رسد که ظرفیت این مرز را به 100 هزار زائر در روز می‎رساند. 
زائر سرای بزرگ چزابه با ظرفیت اقامت چهار هزار زائر در هر شب امسال در اختیار زائران قرار می‎گیرد. حسینه شهدای منا در مرز مهران ساخته شده است و امیدواریم امسال در اختیار زائران قرار بگیرد. ظرفیت اسکان راهیان نور با حدود 45 هزار نفر در خرمشهر، سوسنگرد و حمیدیه همه در اختیار زائران قرار می‎گیرد. 
سال گذشته در حمل و نقل داخل عراق سپاه نقش بسیار محور داشت و شهرداری‎ها واقعا کمک کردند. امسال یکی دیگر از تصمیمات در ستاد اربعین این بود که کمیته‎‎های اسکان، تغذیه و تدارکات از کمیته اعزام جدا شد و در اختیار ستاد بازسازی عتبات قرار گرفت. در مجموع تعداد کمیته‎ها به 12 رسید. علت این تصمیم این بود که ستاد بازسازی عتبات چون نذورات مردم را جمع‎آوری می‎کند، می‎تواند امکانات بیشتری را هم در داخل کشور و هم در داخل خاک عراق برای زائران فراهم کند. 
ستاد اربعین در خوزستان، ایلام و عراق تاسیس شد که خود سفیر ایران که مسئول ستاد عراق هستند، قرارگاه‎هایی داخل خاک عراق تشکیل داستند. امسان اسیب‎شناسی خوبی انجام شد در توسعه زیرساخت‎ها و آب‎رسانی به مرز ایلام، دو باند شدن جاده‎ها و رفع مشکلات جاده سوسنگرد به چزابه و چزابه به مرز تمام مشکلاتش برطرف شد. 

یکی از معضلات سال گذشته در مرز مهران، موضوع پارکینگ بود. برای امسال چه تدبیری اندیشیده شده است؟ ضمن اینکه گویا قرار است مبلغی نیز  از  زائران بابت پارکینگ اخذ شود. 
در موضوع پارکینگ‎ها یک راه حل بیشتر نداشتیم؛ اینکه بیاییم از امکانات دولتی استفاده کنیم که ممکن بود با همان مشکل سال گذشته روبه‎رو شویم. لذا ستاد مرکزی تصمیم گرفت که ستاد‎‎های استانی فراخوانی بدهند و از ظرفیت بخش خصوصی استفاده شود. این اتفاق رخ داد و بعد هم سخنگوی ستاد اربعین اعلام کرد که یک رقمی هم بابت پارکینگ‎ها از زائران خواهند گرفت. من دقیقا در جریان این رقم نیستم