سه شنبه  25 مهر 1396 
[ هفته نامه پنجره شنبه ها بر روی کیوسک مطبوعات شهر تهران ]    
شماره مجله 287 >> سیاسی >> شماره صفحه مجله 24
اربعین در گذر تاریخ و در آینه اسناد و روایات
طعمه آتش نخواهی شد
نويسنده : مسلم تهوری

هنگامی که جابر بن عبدالله انصاری از مدینه با پای پیاده در 20 صفر سال 61 قمری خود را به مضجع نورانی اباعبدالله الحسین (علیه‎السلام) در کربلای معلی رساند، شاید گمان نمی‎کرد پایه گذار سنت حسنه‎ای شده است که قرن‎‎ها ادامه می‎یابد و روزگاری میلیون‎‎ها دل عاشق از اقصی نقاط دنیا در روز اربعین حسینی خودشان را به کربلا می‎رسانند. 
سنتی که جابر به‎عنوان اولین زائر سیدالشهداء در روز اربعین بنا نهاد مورد تایید حضرات معصومین (علیهم‎السلام) قرار گرفت و در این‎باره روایات فراوانی در کتب روایی به یادگار ماند. حضرت صادق (علیه‎السلام) زیارت اربعین را انشا فرمودند و امام عسکری (علیه‎السلام) برای مومن پنج نشانه برشمردند که یکی از آن‎ها زیارت سیدالشهداء (علیه‎السلام) در روز اربعین است.حضرت امام صادق (علیه‎السلام) هم می‎فرماید: کسی که با پای پیاده به زیارت امام حسین برود، خداوند به هر قدمی که برمی‎دارد یک حسنه برایش نوشته و یک گناه از او محو می‎فرماید و یک درجه مرتبه‎اش را بالا می‎برد، وقتی به زیارت رفت، حق تعالی دو فرشته را موکل او می‎فرماید که آنچه خیر از دهان او خارج می‎شود بنویسند و آنچه شر و بد است ننویسند و وقتی برگشت با او وداع کرده و به وی می‎گویند: ‎ای ولی خدا! گناهانت آمرزیده شد و تو از حزب خدا و حزب رسول او و حزب اهل‎بیت رسولش هستی به خدا قسم هرگز تو آتش را به چشم نخواهی دید و آتش نیز هرگز تو را نخواهد دید و تو را طعمه خود نخواهد کرد. 
شیعیان در طول تاریخ با وجود حاکمان سفاکی هم‎چون بنی‎امیه و بنی‎العباس حاضر بودند تمام خطرات را به‎جان بخرند و حتی دستشان را در این راه بدهند. این امر  نشأت گرفته از سفارش‎‎های اکیدی است که معصومین (علیهم‎السلام) در باب زیارت سیدالشهداء می‎کرده‎اند. 
در مقاطعی از تاریخ پیاده‎روی اربعین کمرنگ می‎شده و علمای شیعه در قامت احیاگران سنت پیاده‎روی اربعین بر خود فرض می‎دانسته‎اند که این سنت حسنه را برپا دارند. 
 روایات تاریخی نشانگر آن است که شیخ مرتضی انصاری از جمله احیاگران این رسم بوده است و پس از آنکه دوباره سنت پیاده روی به ورطه فراموشی سپرده شد توسط شیخ میرزا حسین نوری احیا می‎شود. البته طی طریق با پای پیاده مختص به روز اربعین نبوده است و شیعیان به مناسبت‎‎هایی همچون روز عاشورا، روز عرفه، عید قربان و نیمه شعبان نیز با پای پیاده به زیارت اباعبدالله الحسین (علیه‎السلام) می‎رفتند. 
محدث نوری اولین‎بار در عید قربان به پیاده‎روی از نجف تا کربلا اقدام کرد که در این راه 30 نفر از دوستان و اطرافیانش وی را همراهی می‎کردند. محدث نوری از آن پس تصمیم گرفت هر سال این کار را تکرار کند. 
پس از محدث نوری با وارد شدن اولین نوع از اتومبیل‎‎ها به منطقه سفر‎های کاروانی تعطیل شده و به‎دنبال آن، زیارت با پای پیاده نیز بسیار کمرنگ شد و به فراموشی سپرده شد ولی پس از مدتی و با مطرح شدن آیت‎الله سید محمود شاهرودی به‎عنوان یکی از اساتید و مدرسان با نفوذ معنوی حوزه نجف به علت التزام و اصرار ایشان در پیاده رفتن به کربلا، مجددا مسئله پیاده رفتن به کربلا به‎عنوان یک سفر مقدس رایج شد. ایشان حدود 260 مرتبه مسیر کربلا را با پای پیاده پیمود. 
مرحوم سید محسن امین عاملی، مولف کتاب معروف اعیان‎الشیعه نیز از جمله بزرگانی بود که به پیاده‎روی به‎سوی کربلا مبادرت می‎ورزید. ایشان دراین‎باره می‎گوید: «به مدت 10 سال و نیم که در نجف بودم، زیارت‎‎های مخصوص عاشورا، عید قربان و غدیر و عرفه و اربعین را همواره انجام می‎دادم، مگر اندکی پیش از سفر، نزد طلبکاران در بازار می‎رفتم و از آن‎ها حلالیت می‎طلبیدم و به پیاده‎روی در زیارت علاقه داشتم. نخست برایم سخت بود و بعد با تجربه دریافتم که آسان است. در سفر جمعی از طلاب جبل عامل و نجف و دیگران به من ملحق می‎شدند و از من پیروی می‎کردند. من بار‎ها پیاده به زیارت کربلا و امام حسین رفتم».
بسیاری دیگر از علما همچون آخوند خراسانی، علامه امینی، آیت‎الله مکارم شیرازی و... از پیاده‎روی به جهت زیارت سیدالشهداء غفلت نمی‎ورزیدند. عارف بزرگوار میرزا جواد آقا ملکی تبریزی نیز یکی از اعاظم شیعه بود که بار‎ها با پای پیاده از نجف رهسپار کربلای معلی شده بود و دیگران را به جنبه‎‎های عرفانی این رویه آگاه کرده بود. این عالم بزرگوار در این‎باره می‎گوید: «به هر روی بر مراقبه‎کننده لازم است که بیستم صفر را برای خود روز حزن و ماتم قرار داده بکوشد که امام شهید را در مزار حضرتش زیارت کند هرچند تنها یکبار در تمام عمرش باشد، چنانکه حدیث شریف علامت‎‎های مومن را پنج امر ذکر کرده است». 
مراسم پیاده‎روی اربعین تا زمان به قدرت رسیدن صدام ادامه داشت؛ اما پس از آنکه وی در سال 1358 به ریاست‎جمهوری عراق رسید و تا زمان سرنگونی وی در سال 1381 وقفه‎ای در اجرای مراسم عزاداری باشکوه و پیاده‎روی‎‎های دسته جمعی ایجاد شد. البته بعضی از اخبار حکایت از آن دارد که مردم عراق طی این سال‎‎ها به‎صورت مخفیانه با پای پیاده به زیارت سیدالشهداء مشرف می‎شده‎اند. حزب بعث عراق به‎درستی عظمت و مفهوم پیاده‎روی در اربعین را درک کرده بود و می‎دانست این مراسم نمودی از قدرت سیاسی و معنوی شیعیان است. از این روی برای به تعطیل کشاندن این مراسم از هیچ امری روی گردان نبود و به ضرب گلوله مانع حرکت مردم به‎سمت کربلا می‎شدند. نیرو‎های بعث در سال 1977 م. با تیراندازی مستقیم به زائران حسینی دشمنی و عداوتشان را به‎طور واضح و روشن به منصه ظهور رساندند. در این میان شیعیان به‎همراهی علمای خود از مقاومت و پایداری دست نمی‎کشیدند و در همان سال‎‎ها آیت‎الله سید محمد صادق صدر پیاده‎روی به کربلا را واجب اعلام کرد. 
پس از سرنگونی حکومت بعث عراق بار دیگر شیعیان سراسر دنیا عشق و ارادت خود را به سرور شهیدان عالم به رخ جهانیان کشیدند و هر ساله جمعیت میلیونی زائران اربعین حسینی رو به فزونی می‎نهد و جاذبه سیدالشهداء(ع) تمام دلدادگان حضرت را به‎سمت کربلا فرا می‎خواند. رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت‎الله خامنه‎ای در اول فروردین سال 1385 پیرامون اربعین حسینی فرمود: «شروع جاذبه مغناطیسی حسینی در روز اربعین است، جابر بن عبدالله را از مدینه بلند می‎کند و به کربلا می‎کشند، این همان مغناطیسی است که امروز هم با گذشت قرن‎‎های متمادی در دل من و شما هست».
امروز که در آستانه اربعین 1395 قرار داریم حضور در پیاده‎روی اربعین دیگر اختصاص به شیعیان عالم ندارد بلکه افرادی از ادیان مختلف و از اقصی نقاط عالم به‎سمت کربلا در حرکتند تا خود را به بزرگ‎ترین گردهمایی استکبارستیزی و ظلم‌ستیزی برسانند. و آنانی که توفیق حضور پیدا نمی‎کنند بنا به فرموده رهبر معظم انقلاب از دور به حال زائران اربعین غبطه می‎خورند و آرزو می‎کنند‎ ای کاش همراه شما بودیم