سه شنبه  25 مهر 1396 
[ هفته نامه پنجره شنبه ها بر روی کیوسک مطبوعات شهر تهران ]    
شماره مجله 287 >> سیاسی >> شماره صفحه مجله 12
حجت‌الاسلام قاضی عسگر نماینده ولی فقیه در امور حج و زیارت:
خاورمیانه جدید را اربعین می‌سازد
نويسنده : هاتف سپهر

آنچه از احادیث و فرمایشات ائمه (علیه‎السلام) برمی‎آید این است که هدف اصلی مراسم اربعین احیای دین، آشناسازی مردم با معارف اسلام و ایجاد زمینه برای توسعه اسلام است. توصیه شده است که برای امام حسین (علیه‎السلام) مجلس عزا برپا کنید، بگریید و بگریانید، ما به‎عنوان بزرگداشت شعائر دینی و آشنا شدن با فرهنگ ائمه برای همه امامانمان مجلس عزا برگزار می‎کنیم. در آستانه  اربعین حسینی و پیاده‌روی بزرگ این روز با حجت‌الاسلام والمسلین سید علی قاضی عسگر در این زمینه گفت و گو کرده‌ایم.

ضمن تشکر از جناب‎عالی بابت زمانی که در اختیار خوانندگان نشریه پنجره قرار دادید بفرمایید برگزاری مراسم اربعین چه اهدافی را دنبال می‎کند. 
اولین سوال در اذهان بسیاری از مردم دنیا این است که راهپیمایی اربعین حسینی برای چه صورت می‎گیرد؟ آنچه از احادیث و فرمایشات ائمه (علیه‎السلام) برمی‎آید این است که هدف اصلی مراسم اربعین احیای دین، آشناسازی مردم با معارف اسلام و ایجاد زمینه برای توسعه اسلام است. توصیه شده است که برای امام حسین (علیه‎السلام) مجلس عزا برپا کنید، بگریید و بگریانید، ما به‎عنوان بزرگداشت شعائر دینی و آشنا شدن با فرهنگ ائمه برای همه امامانمان مجلس عزا برگزار می‎کنیم اما این شیوه عزاداری فقط برای امام حسین (علیه‎السلام) توصیه شده است. وقتی به پیشینه تاریخی زیارت برمی‎گردیم می‎بینیم که زیارت امام حسین (علیه‎السلام) پایگاهی برای مقابله پیروان آن حضرت با ستمگران بوده است. 
البته اهداف زیارت باید در هدف‎گذاری انجام مراسم عزاداری مورد توجه قرار گیرد و اگر ما به هدف دقت نکنیم و خود عزاداری هدف شود همین مسائلی که امروز در حال رخ دادن است اتفاق می‎افتد. لذا ما باید جلوی این انحراف را بگیریم. 

آشنایی با فلسفه زیارت، زائر را از اشتباه در هدف‎گذاری‎‎ها حفظ می‎کند، هدف و فلسفه زیارت چیست؟
دریافت غلطی که از بحث زیارت وجود دارد این است که تصور می‎کنیم هر مسلمانی وقتی کنار قبور اولیای خدا قرار می‎گیرد با این هدف می‎رود که حاجتی را بخواهد. البته بحث حاجت خواستن بحث درستی است؛ اما وقتی فلسفه زیارت را نگاه می‎کنیم می‎بینیم که زیارت فقط این نیست. 
هدف اصلی زیارت شناخت‎ بیشتر از ائمه است. در زیارت با امامان خود بیعت می‎کنیم، در همین متون زیارتنامه‎‎ها هم آمده است که: «اللهم إنی زرت هذا الإمام مقرا بإمامته عَارِفا بِحَقِهِ». این تعبیر مهمی است وقتی که من در مقابل امام قرار دارم یعنی خدایا تو شاهد باش که اینجا آمده‎ام درحالی‎که این مقامی را که برای زیارت آمده‎ام او را امام و پیشوای خود می‎دانم و این کلید رمز آن چیزی است که سوال شد، اگر ما بتوانیم امام را بشناسیم و پیشوایی او را قبول کنیم این همان چیزی است که در زیارت جامعه اوصاف فراوانی در موردش ذکر شده است. «السَلامُ عَلَیکمْ یا أَهْلَ بَیتِ النُبُوَه وَ مَوْضِعَ الرِسَالَه وَ مُخْتَلَفَ الْمَلائِکه» این ویژگی را ذکر می‎کند که ما هرچه داریم از برکت وجود شماست. اگر ما مسئله نبوت و امامت را از زندگی بشر بگیریم همین شرایطی است که اکنون در دنیا حاکم است یا بت پرستی یا شیطان پرستی یا گرایش به مکاتب انحرافی اتفاق خواهد افتاد که این‎ها هیچ‎کدام نمی‎تواند راهگشای زندگی انسان باشد. 

برای نیل به کمالات معنوی و بهره‎گیری از برکات زیارات راه‎ طولانی است یا مسیر‎های کوتاه‎تر و سریع الوصول وجود دارد؟ 
مسیر خیلی طولانی لازم نیست. معرفت مراتبی دارد؛ یکی مانند من ممکن است معرفتش کم باشد ولی شخصیتی مانند امام یا مرحوم آیت‎الله قاضی طباطبایی آن عارف بزرگ و کسانی که در کشور داشتیم مانند مرحوم آیت‎الله العظمی بهجت و... در طول زمان معرفت خود را افزایش دادند، البته خیلی وقت‎‎ها ممکن است در یک لحظه این تحول رخ دهد. ما نمونه‎‎های آن را در تاریخ زیاد داریم، مثلا فضیل بن عیاض در احوالاتش می‎نویسند که او یک دزد سرگردنه بگیر بود و یک شب برای تخلف و گناهی آمد از خانه مردم بالا برود و جنایتی را مرتکب شود. یک کسی را دید که نماز شب می‎خواند و در قنوت نماز شب خود آیه قرآن را خواند که «الم یان للذین امنوا آن تخشع قلوبهم لذکر الله»، همین یک آیه او را متحول کرد یعنی راه طولانی نیست بستگی به این دارد آن شوق چگونه باشد که بتواند براساس آن شوق خود را به این اقیانوس بی‎کران و آن رحمتی که رحمت واسعه از ناحیه پروردگار است وصل کند. اگر این اتفاق رخ داد به‎نظر من راه طولانی نیست. 
حال همین‎جا می‎توانیم به این نکته برسیم که وقتی زائر می‎آید و آن همه عظمت را در راهپیمایی اربعین می‎بیند و بعد هم می‎آید کنار قبر امام حسین (ع) قرار می‎گیرد و می‎گوید السلام علیک یا ابا عبدالله و لحظاتی این پیوند را برقرار می‎کند. اتفاقا همین کافی است که او را برگرداند و اگر مسیر غلطی داشته، برگردد. ما نمونه‎‎هایی از این دست را داشتیم. یک خانمی که در عمره دانشجویی به مدینه مشرف شده بود نامه‎ای به بنده نوشت، او نوشته بود من قبل از رفتنم به عمره وضع پوششم مناسب نبود و خیلی هم مقید به مسائل دینی نبودم، به‎گونه‎ای که وقتی وارد محل کار می‎شدم همه مرا نشان می‎دادند که این فرد چه وضع نامناسبی دارد. یک روز که قرعه‎کشی عمره دانشجویی را انجام می‎دادند دوستم به من گفت که ثبت‎نام کنیم که من گفتم برای چه باید این کار را بکنیم، من که وضعم این‎گونه است؟ دوستم به من گفت که این یک سفر خارجی است. برویم و ثبت‎نام کنیم و اتفاقا قرعه نیز به نام من افتاد و به مدینه آمدم و دو سه روز اول نیز خیلی احساسی نداشتم و خودم هم نمی‎دانم که چه شرایطی برای من پیش آمد که یک دفعه به خود آمدم که اگر پیغمبر از من سوال کند که تو مسلمان هستی و پیرو من هستی چرا وضعیت پوشش‎ات این‎گونه است من چه جوابی دارم بدهم. من آن روز آنقدر گریه کردم تحول در من به‎وجود آمد و بعد از بازگشت حجاب کامل دارم و باز هم‌اکنون در محل کارم همه مرا به هم نشان می‎دهند که آیا این همان خانمی بود که آن‎گونه پوشش داشت و الان این‎گونه شده است؟ و در آخر نامه هم نوشته بود که دعا کنید که من در این راه پایدار بمانم. 
مراد ما از بحث اربعین و حرکت به این گستردگی که اکنون در حال رخ دادن است یک بخش آن همین است منتها این یک نمونه است؛ یعنی بحث ایجاد تحول روحی - اخلاقی در مردم و ایجاد جاذبه است. 

نکات مهم و قابل توجه در اربعین و به‎طور کلی عزاداری سیدالشهدا(ع) را بیان بفرمایید. 
نکته اول خود این مراسم، بزرگداشت یاد شهدا آن هم سرور و سالار شهیدان حسین بن علی (علیه‎السلام) و یاران ایشان است. اصلا وقتی فلسفه گریه کردن را مورد توجه قرار می‎دهید می‎بینید همین است. امام یک تعبیر خیلی قشنگی دارند که این گریه‎ها، گریه‎‎های سیاسی است. ایشان می‎فرمایند وقتی که یک حادثه بزرگی برای ما رخ می‎دهد باید روی آن شیون، زاری و غوغا کنیم. تعابیر خود امام است ما باید غوغا به‎پا کنیم و نگذاریم که این حادثه فراموش شود. چه باعث شده است که ما در طول تاریخ توانستیم اسلام و فرهنگ اهل‎بیت را حفظ کنیم همین عزاداری‎‎ها و راهپیمایی‎‎هاست. چرا صدام مانع این‎ها می‎شد برای اینکه می‎فهمید که اگر در اینجا مردم بیایند و قطره‎‎ها به هم بپیوندند سیل خروشانی را ایجاد می‎کند که ظلم را بر می‎چیند چون هدف عاشورا ظلم‌ستیزی و استکبارستیزی بوده است، لذا این مسئله خیلی مهمی است. در جامعه، شما ملاحظه می‎کنید وقتی که شهید مدافع حرم می‎رود ـ و نکته دوم در بحث اربعین حفظ روحیه شهادت‌طلبی در جامعه و بزرگداشت یاد شهداست ـ شهید می‎شود و پیکرش برمی‎گردد این بوی عطر شهدای حرم به‎جامعه ما یک حالت خاصی می‎دهد، مردم به منزل آن‎ها می‎روند بچه کوچک آن‎ها را به آغوش می‎گیرند به او محبت می‎کنند و خانواده او می‎فهمد که جامعه طرفدار و حامی اوست. 
بحث بصیرت‌افزایی هم موضوعی است که بنده همواره بر روی آن تاکید داشته‎ام، تکیه ما بر این است که افراد بدانند به کجا دارند می‎روند و برای چه می‎روند و آنجا چه‎کار باید بکنند و وقتی برمی‎گردند باید چه وضعیتی داشته باشند؟ بد نیست در اینجا به این نکته اشاره کنم که در روایات این بحث آمده است که اگر کسی می‎خواهد بفهمد زیارتش قبول شده یا نه به اعمال و رفتار خود نگاه کند. اگر دید تحولی در او به‎وجود آمده است و عوض شده و با قبل تفاوت پیدا کرده است بداند که زیارتش قبول است ولی اگر هیچ تغییری در او ایجاد نشده بداند که زیارت در او اثر نداشته است این خیلی مطلب مهمی است و نشان می‎دهد که فلسفه زیارت تغییر و تحول است. 
نکته دیگری که بحث اربعین پیدا کرده این است که ما دیگر نباید نگاه شیعی به موضوع اربعین داشته باشیم. اکنون اربعین دارد به یک سطح و افق خیلی بالاتر می‎رود و اهل سنت نیز به‎طور گسترده در این مراسم معنوی شرکت می‎کنند. 
به‎نظر می‎رسد دنیا از ظلم و ستم و مانند این‎ها خسته شده است. انتخابات آمریکا را بنگرید. مردم چرا طرفدار و حامی کسی می‎شوند که این همه پیشینه زشت دارد و این همه بد صحبت می‎کند؟ برای اینکه آن‎ها از وضع موجود خسته شده‎اند؛ یعنی آن‎ها نمی‎خواهند عملا به او رای دهند ولی چون کسی دیگری وجود ندارد که آنچه را در درونشان وجود دارد بروز دهد، می‎گویند بگذارید ما آن‎ها را شکست دهیم و فرد دیگری روی کار بیاید. این حالت در دنیا وجود دارد، دنیایی که این همه در آن ظلم صورت می‎گیرد، در یمن کودکان را می‎کشند و خانه‎‎های مردم را خراب می‎کنند و آن وقت سعودی‎‎ها جزو حقوق بشر در سازمان ملل می‎شوند، این اعمال و برخوردها، انسان‎‎ها را منفجر می‎کند که چقدر ظلم و جنایت و چرا این کشور‎های غربی اینقدر از جنایتکاران حمایت می‎کنند و با ظلم و ظالم مقابله نمی‎کنند. این در جامعه اسلامی خیلی خوب خود را نشان می‎دهد. ما باید به آنجا برویم و اعلام کنیم که آماده‎ایم. لذا ببینید شعار‎ها چیست؟ انی احامی ابدا عن دینی شعار امسال است. یعنی در هر شرایطی که باشد از اسلامم دفاع می‎کنم، عقب نمی‎نشینم. این در میان ما و اهل سنت مشترک است، دیگر بحث عراق به تنهایی مطرح نیست یعنی علاوه بر ما که برای اربعین به عراق می‎رویم مسیحی‎‎ها نیز می‎آیند و در مراسم اربعین شرکت می‎کنند. در ایران هم دیدید که ارمنی‎‎ها نسبت به امام حسین علاقه خاصی دارند و نذورات دارند. غیرمسلمان‎‎ها هم دارند می‎آیند یعنی برخی از بودایی‎‎ها سال گذشته آمده بودند. بعد دیگرش این است که مردم از مناطق مختلف می‎آیند سال گذشته از نیجریه، مصر، آلمان، هند، سریلانکا، پاکستان و... در مراسم اربعین شرکت کرده بودند. من فکر می‎کنم الان فرصت بزرگی پیش روی ماست که اربعین را به یک تجمع بزرگ بشری با هدف استکبار ستیزی و ظلم ستیزی در جهان تبدیل کنیم. این ظرفیت وجود دارد کما اینکه همین امسال ملاحظه کردید عزاداران حسینی به کنار کاخ سفید رفتند و پرچم عزای حسینی را بلند کردند و شعار هیهات من الذله سر دادند. در نیویورک هم اتفاق افتاد، در لندن و جا‎های دیگر نیز اتفاق افتاد لذا این ظرفیت وجود دارد که ما اربعین را به یک تجمع دینی ضد‎ظلم تبدیل کنیم و در آنجا حتی اختلافاتی را که بین جوامع بشری وجود دارد کم رنگش نماییم. با همین بحث‎‎هایی که در مراسم اربعین وجود دارد خیلی راحت می‎شود بسیاری از اختلافات را حل و فصل کرد. من دیگر کاری ندارم که آن مسیحی یا اهل سنت یا غیر مسلمان است، حالا که در این تجمع حضور یافته با یک هدف دارند به‎سمت بارگاه امام حسین می‎روند و شعارشان هم شعار هیهات من الذله و انی احامی ابدا عن دینی است، این‎گونه از جنبه‎‎های اربعین کمتر کار شده است و باید بیشتر کار شود. 

مراسم اربعین از زاویه اجتماعی چه دستاورد‎هایی دارد؟
اول مسئله وحدت درون مذهبی خودمان یعنی میان تشیع یک وحدت ایجاد می‎شود. دوم بحث وحدت اسلامی است یعنی به نوعی بین ما و اهل سنت می‎تواند یک وحدتی را ایجاد کند. سوم می‎تواند یک وحدتی را فرا مذهبی با ادیان دیگر ایجاد کند همان که قرآن اشاره می‎کند که: «قُل یا أَهلَ الکتابِ تَعالَوا إِلی کلِمَه سَواءٍ بَینَنا وَبَینَکم». این حرف خیلی مهمی است که حتی به مسیحی‎‎ها می‎گوید بیایید روی مشترکاتمان با هم توافق کنیم. مگر مسیحیان نمی‎گویند ما ضد‎ فقر هستیم، مگر نمی‎گویند ما ضد‎ظلم هستیم و حضرت مسیح با ظالم مخالف بوده است، اگر این اتفاق رخ دهد خیلی برکات در پی دارد. 
یک بحث مهم دیگری هم عرض کنم که اهمیت دارد. ما براساس توطئه‎‎هایی که دشمنان بعد از انقلاب کردند چندین سال با عراق جنگ کردیم و صدام این جنگ را به ما تحمیل کرد. چه تعداد ما شهید دادیم و چه تعداد آن‎ها کشته دادند و چقدر به دو کشور خسارت وارد شد. این‎ها یک شبه از بین نمی‎رود این‎ها وجود دارد حال که صدام ساقط شده است و مسلمانان سر کار آمدند و بخش عظیمی از شیعیان روی کار هستند می‎توانیم با اربعین بین دو ملت ایران و عراق را هم همگرایی ایجاد کنیم و این خود می‎تواند بسیار مهم باشد. من نمی‎خواهم تعابیری را که دشمنان مطرح کردند بیان کنم ولی اگر ما این همگرایی را هر روز توسعه دهیم و سوریه هم بتواند مقاومت کند و به پیروزی نهایی برسد و بحث لبنان و امثال این‎ها را هم که شما می‎بیند این طرفش بحرین و آن طرف نیز یمن است، خوب ملاحظه کنید اگر این تحولات ان‎شاءالله به‎زودی به نتیجه برسد؛ بنابراین شما یک پتانسیل بسیار قوی در منطقه دارید و با این حرکت خود می‎توانید یک خاورمیانه جدید را رقم بزنید که این خاورمیانه جدید به‎دنبال توسعه، رفاه اجتماعی، استفاده از منابع و ذخایر و مقابله با ظلم و زورگویی سلطه‌طلبان در همه جای دنیاست. این کم ظرفیتی نیست. بنابراین ظرفیت اربعین بسیار بالاتر از این حرف‎‎هایی است که به آن به‎عنوان یک مراسم مذهبی نگریسته شود. 
الان هدف ما، سخنوران و مداحان ما باید همین باشد تا این شوری را که در مردم وجود دارد درست مدیریت و تبدیل به شعور کنیم. این خیلی مهم است اگر بتوانیم این کار را صورت دهیم. کار خیلی بزرگی کرده‎ایم چون زمان دیگر به عقب باز نمی‎گردد. زمانی لبنان به‎عنوان مرکز فساد خاورمیانه بود به‎خاطر اینکه عرب‎‎های منطقه و اروپایی‎‎ها و... به آنجا این‎گونه نگاه می‎کردند ولی حالا ببینید که با مقاومت اسلامی رنگ و بوی اسلامی این کشور گرفته و حتی غیر مسلمانان این کشور دارند با این رنگ و بو پیش می‎آیند مانند مسیحی‎‎ها و دروزی‎‎ها و سنی‎ها  دیگر عملا بیروت و لبنان دارد به حالت دینی و اسلامی بر می‎گردد و حتی به سوریه کمک می‎دهند که این کشور مقابل ظلم مقاومت کند. 
اگر ما بتوانیم این حالت را در سطح خاورمیانه و بین‎الملل توسعه دهیم به‎نظر می‎رسد که خیلی می‎تواند برکات داشته باشد. 
بحث دیگری در اربعین وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرد. اکنون چیز‎هایی اتفاق می‎افتد که به غیر از فرهنگ اسلامی در هیچ جای دیگری نیست. ایرانی‎‎ها می‎روند و آن عراقی نه آن‎ها را می‎شناسد و نه سابقه‎ای از آن‎ها دارد، ولی در خانه‎اش را باز می‎کند و از آن‎ها در منزلش پذیرایی می‎کند و حمام و کل زندگی خود را در اختیارشان قرار می‎دهد و می‎گویدکه حتی لباس‎هایتان را بدهید تا بشویم. غذا به آن‎ها می‎دهد بدون اینکه توقعی از آن‎ها داشته باشد از آن‎ها خداحافظی می‎کند و می‎روند و ممکن است دیگر هیچ‎گاه هم این افراد را در زندگی‎اش نبیند. این را کجا می‎توان پیدا کرد؟ یا در طول مسیر پیاده‎روی در موکب‎‎هایی که مردم با هزینه شخصی‎شان برپا کردند و دولتی نیست به زائران خدمات می‎دهند و التماس می‎کنند که زائران در موکب آن‎ها حضور یابند و استراحت کنند. یا به‎عنوان نمونه فردی نتوانسته از زائران اربعین پذیرایی مفصلی کند یک ظرف خرما در دست گرفته و به زائران تقدیم می‎کند یا مقداری آب به زائران می‎دهد. این صحنه‎‎ها وجود دارد و ما دیده‎ایم و فیلم‎‎های آن نیز وجود دارد حتی زائری را که پایش عرق کرده و علی‎القاعده باید از آن اجتناب کند ولی دعوت می‎کند که بیاید تا به پای عرق کرده و خسته‎اش رسیدگی کند. شست‌وشو و ماساژ دهد و افتخار می‎کند که کفش زائر ابی عبدالله را واکس بزند و بعد هم خداحافظی کند و برود، نه توقع مزد دارد و نه توقع این را دارد که در آینده چنین کاری برایش صورت گیرد، هیچ چیز نمی‎خواهد. 
خوشبختانه چنین فرهنگی وارد ایران هم شده است و به‎نظر می‎رسد روی این جلوه‎‎ها خبرنگاران باید توجه بیشتری داشته باشند و به صدا و سیما هم توصیه کرده‎ام که این‎گونه موارد را برجسته کند، اگر ان‎شاءالله این‎گونه مسائل بتواند در تمام سال و نه فقط در ایام اربعین، خود را نشان دهد ما خیلی می‎توانیم مردم و جامعه را عوض کنیم. 
یک کار هم که سال گذشته مقام معظم رهبری بیان کردند و جزو آسیب‎‎های این سفر هم می‎تواند باشد این است که نباید ما استفاده فرقه‎ای از این سفر بکنیم. حتما باید مراقب باشیم تا افرادی که به‎دنبال این هستند کاری بکنند تا مردم را از این سفر زده کنند جلویشان گرفته شود. مثلا اگر بنا شد که شخصیت‎‎ها آنجا بیایند و یکی یکی خود را معرفی کنند یا طرفدارانشان بخواهند بگویند این عده طرفدار یک نفرند و عده‎ای دیگر طرفدار شخص دیگری هستند این‎ها بخواهد خودش را نشان دهد کم کم این جمعیت از هم پاشیده شده و از اهدافش فاصله می‎گیرد لذا مقام معظم رهبری که نسبت به این موارد حساس هستند و بیدارند سال گذشته فرمودند که اعلام کنید از تصاویر من در راهپیمایی اربعین استفاده نشود. تصمیم خیلی شجاعانه و دقیقی بود به‎نظرم بسیار کارگشا هم بود و همین به دیگران هم یاد داد که اینجا بحث امام حسین و وحدت امت اسلامی است و نباید شعار اختلافی خود را اینجا نشان دهد و ما باید روی این جلوه‎‎ها کار و سعی کنیم که ان‎شاءالله استفاده ویژه و خوبی از این مراسم ببریم